Si të filloni koleksionin e pllakave vinyl: udhëzues për fillestarët

Gjithnjë e më shumë njerëz në Prishtinë, Tiranë e Shkup po e zbulojnë sërish kënaqësinë e pllakave vinyl: kopertina të mëdha, dëgjim i qetë i një albumi nga fillimi në fund dhe gëzimi i gjetjes së një pllake të rrallë në një treg të vjetër. Për të filluar koleksionin e pllakave vinyl nuk ju duhen shumë para, por ju duhet një plan.

Në këtë udhëzues shpjegojmë pajisjet bazë, formatet e pllakave, vendet ku mund t'i blini në rajon dhe online, si ta gjykoni gjendjen e një pllake të përdorur dhe si ta mbani koleksionin që të tingëllojë mirë për dekada.

Pse t'i zgjidhni pllakat vinyl në epokën e streaming-ut?

Streaming-u ju jep miliona këngë, por vinyl-i ju jep diçka tjetër: një album që e mbani në dorë, që e dëgjoni me vëmendje dhe që mbetet i juaji. Shumë koleksionistë thonë se pikërisht ky ritual, nxjerrja e pllakës nga zarfi dhe vendosja e gjilpërës, i bën ta dëgjojnë muzikën ndryshe.

Pllakat janë format i ndërtuar për albume. Nëse muzikën e dëgjoni kryesisht si playlist me këngë të përziera, mendohuni mirë cilët artistë do t'i dëgjonit vërtet nga ana A deri te ana B.

Çfarë pajisjesh ju duhen për të dëgjuar pllaka?

Një sistem bazë ka katër pjesë: gramafonin (pikapin), kokën me gjilpërë (kartrixhin), parapërforcuesin phono dhe altoparlantët ose një amplifikator. Disa gramafonë e kanë parapërforcuesin të integruar, ndërsa disa altoparlantë aktivë pranojnë gramafonin drejtpërdrejt, gjë që e thjeshton shumë sistemin e parë.

Parapërforcuesi phono është i domosdoshëm sepse sinjali i kartrixhit është shumë i dobët dhe është regjistruar me një kurbë të veçantë ekualizimi. Pa të, muzika del e hollë dhe shumë e ulët.

Investoni aty ku ka rëndësi. Një gramafon me kundërpeshë të rregullueshme dhe gjilpërë të zëvendësueshme i trajton pllakat shumë më butë se një pajisje e lirë «në valixhe» me krah të rëndë. Një gjilpërë e konsumuar ose e rregulluar keq mund t'i dëmtojë brazdat me kohë.

• Gramafoni: me kundërpeshë të rregullueshme dhe shpejtësi 33 dhe 45 rrotullime.
• Kartrixhi dhe gjilpëra: pjesa që lexon brazdën; gjilpëra ndërrohet pas përdorimit të gjatë.
• Parapërforcuesi phono: i integruar, në amplifikator ose si pajisje më vete.
• Altoparlantët: aktivë, ose pasivë me amplifikator.

Një raft i vogël me pllaka që i dëgjoni shpesh vlen më shumë se arka të tëra që nuk i hapni kurrë.

33 apo 45 rrotullime: si dallohen formatet e pllakave?

Shumica e albumeve janë LP 12 inçëshe (rreth 30 cm) që luhen me 33⅓ rrotullime në minutë, me afërsisht 20 minuta muzikë për anë. Këngët e vetme (singlet) zakonisht vijnë në pllaka 7 inçëshe me 45 rrotullime. Disa albume priten me 45 rrotullime në dy disqe për më shumë hapësirë në brazda, prandaj lexoni gjithmonë etiketën.

Pllakat e vjetra 78 rrotullimëshe prej shellaku janë më të vjetra se LP-të dhe kërkojnë gramafon e gjilpërë të posaçme. Ato janë një botë më vete, ndaj fillestarët zakonisht i lënë për më vonë.

Si ta zgjidhni drejtimin e koleksionit tuaj?

Një fokus i qartë e mban buxhetin nën kontroll dhe e bën kërkimin më të këndshëm. Disa koleksionistë nisin me albumet që u formuan shijen. Të tjerë ndërtojnë rreth një zhanri, një dekade, një shtëpie diskografike ose një artisti të vetëm.

Për lexuesit shqiptarë, një drejtim interesant është muzika vendase: pllakat e vjetra të Radio Prishtinës, të Radio Tiranës ose botimet e ish-Jugosllavisë shfaqen herë pas here në tregje dhe te shitësit privatë. Para se të blini, shkruani një listë me 10 deri në 20 albume që do t'i dëgjonit të plota.

Ku të blini pllaka vinyl në Kosovë, Shqipëri dhe online?

Në rajon dyqanet e specializuara janë të pakta, ndaj shumica e koleksionistëve kombinojnë disa burime. Pllakat e reja vijnë në gjendje perfekte, por të përdorurat janë aty ku koleksionimi bëhet më interesant dhe më i përballueshëm.

• Tregjet e antikave dhe pazaret e fundjavës, ku gjenden shpesh pllaka të vjetra jugosllave e shqiptare.
• Grupet dhe faqet e shitblerjes në rrjetet sociale dhe portalet e njoftimeve.
• Dyqanet e muzikës dhe libraritë që mbajnë edhe vinyl, kryesisht në qytetet e mëdha.
• Tregjet online ndërkombëtare për muzikë, ku duhet të kontrolloni vlerësimet e shitësit dhe kostot e dërgesës e doganës.
• Gjatë vizitave në diasporë: dyqanet dhe panairet e pllakave në Gjermani, Zvicër ose Austri kanë zgjedhje të madhe.

Si ta kontrolloni gjendjen e një pllake të përdorur?

Gjendja vendos edhe çmimin edhe tingullin. Shitësit përdorin zakonisht një shkallë vlerësimi në anglisht: Mint (M) dhe Near Mint (NM), pastaj Very Good Plus (VG+) dhe Very Good (VG), deri te Good (G) dhe Poor (P). Për pllaka që do t'i dëgjoni, synoni VG+ ose më lart.

Kur keni mundësi, shikojeni pllakën nën dritë të mirë dhe mbajeni në kënd.

• Vija të holla sipërfaqësore janë normale; gërvishtjet që i ndjeni me thua zakonisht kërcasin.
• Shikoni buzën e pllakës në nivelin e syve për të dalluar përkuljet.
• Një sipërfaqe e mjegullt, gri, tregon konsum nga gjilpëra të këqija.
• Kontrolloni etiketën dhe kopertinën për lagështi, myk ose shkrime.
• Kërkoni ta dëgjoni para blerjes nëse shitësi ka gramafon.

A tingëllojnë më mirë pllakat 180 gramëshe?

Pllakat e rënda, shpesh 180 gram, duken më solide dhe përkulen më rrallë. Pesha vetë nuk garanton tingull më të mirë. Masterizimi, burimi i regjistrimit dhe fabrika e shtypjes kanë shumë më tepër rëndësi. Një pllakë standarde e bërë mirë mund ta mundë lehtë një pllakë të rëndë të bërë keq.

Si t'i pastroni dhe t'i ruani pllakat?

Kujdesi kushton pak dhe parandalon shumicën e problemeve. Kapni pllakat vetëm nga buzët dhe etiketa, sepse yndyra e lëkurës tërheq pluhurin. Përdorni një furçë me fibra karboni para çdo dëgjimi dhe pastroni pllakat e përdorura me lëng të posaçëm dhe pëlhurë mikrofibre.

Pllakat ruhen në këmbë, kurrë të shtrira njëra mbi tjetrën. Mbajini larg kaloriferëve, dritareve me diell dhe dhomave me lagështi, sidomos në bodrumet që në dimër bëhen të ftohta.

• Rafte të forta, me pllaka të mbështetura mirë por jo të shtrënguara.
• Zarfe të brendshme antistatike në vend të atyre prej letre.
• Zarfe plastike të jashtme për të mbrojtur kopertinat.
• Temperaturë dhe lagështi të qëndrueshme në dhomë.
• Pastrim i rregullt i gjilpërës me furçë të vogël, nga mbrapa përpara.

Pyetje të shpeshta

Koleksioni i mirë ndërtohet ngadalë, album pas albumi. Zgjidhni një sistem që i trajton pllakat me kujdes, mësoni t'i gjykoni kopjet e përdorura, mbajini të pastra dhe në këmbë, dhe lëreni shijen tuaj ta caktojë drejtimin.

Si e bëjmë kërkimin: Udhëzuesit shkruhen nga burime të njohura dhe kontrollohen për saktësi. Janë informacion i përgjithshëm, jo këshillë profesionale.