Renditje · Kulturë
Albumet më të mira të xhazit që duhet t'i dëgjoni
Dhjetë albume xhazi që e ndryshuan muzikën, nga A Love Supreme e Kind of Blue te Getz/Gilberto, me shpjegim se ku t'ia nisni dhe çfarë të dëgjoni.
Redaksia e RishikimRenditje, vlerësime dhe udhëzues 6 min lexim
Gjeneruar me AIAlbumet më të mira të xhazit nuk janë muzikë muzeu: shumica u regjistruan brenda pak orësh, nga muzikantë që luanin bashkë në studio pa shumë prova. Kjo listë mbledh dhjetë regjistrime që vazhdojnë të dëgjohen në Prishtinë, Tiranë e Shkup po aq sa në Nju Jork, dhe që shërbejnë si hyrje e sigurt për këdo që do ta njohë xhazin seriozisht.
Për renditjen u mbështetëm te listat e kritikëve ndërkombëtarë, te shitjet e njohura dhe te ndikimi që secili album pati te muzikantët e mëvonshëm. Përzgjodhëm stile të ndryshme, nga xhazi modal e hard bop-i te bossa nova dhe free jazz-i, që të gjeni diçka si për veshin e ri ashtu edhe për dëgjuesin me përvojë.
Me një shikim
#1 · Më i miri për Dëgjuesit që duan intensitet dhe thellësi
A Love Supreme
Suita shpirtërore e Coltrane-it
John Coltrane e shkroi këtë vepër si suitë në katër pjesë, një lutje muzikore e regjistruar në një seancë të vetme me McCoy Tyner, Jimmy Garrison dhe Elvin Jones. Një gong dhe një motiv i thjeshtë me katër nota hapin albumin, që më pas rritet me intensitet të madh. Nuk është album për sfond: kërkon vëmendje të plotë dhe e shpërblen atë.
- Suitë në katër pjesë
- Kuarteti klasik i Coltrane-it
- Motivi i famshëm me katër nota
- Artisti
- John Coltrane
- Publikuar
- 1965
- Labeli
- Impulse!
- Stili
- Post-bop, xhaz shpirtëror
#2 · Më i miri për Fillestarët dhe kushdo që do një album të vetëm
Kind of Blue
Albumi më i shitur i xhazit
Miles Davis mblodhi një seksteti me John Coltrane, Cannonball Adderley dhe Bill Evans dhe u dha atyre skica të ndërtuara mbi mode në vend të akordeve të dendura. Tingulli është i qetë, i hapur dhe mund ta dëgjoni pa u lodhur, nga "So What" te "Blue in Green". Shpesh përmendet si albumi më i shitur i xhazit ndonjëherë.
- Xhaz modal
- Coltrane, Adderley dhe Bill Evans në të njëjtin grup
- "So What" dhe "Blue in Green"
- Artisti
- Miles Davis
- Publikuar
- 1959
- Labeli
- Columbia
- Stili
- Xhaz modal
#3 · Më i miri për Mbrëmjet e qeta dhe dëgjuesit e muzikës braziliane
Getz/Gilberto
Bossa nova që pushtoi botën
Saksofonisti Stan Getz u bashkua me kitaristin dhe këngëtarin brazilian João Gilberto, ndërsa Antônio Carlos Jobim luante në piano. "The Girl from Ipanema", e kënduar pjesërisht nga Astrud Gilberto, u bë hit botëror. Albumi fitoi Grammy-n për Albumin e Vitit dhe e bëri bossa novën pjesë të përhershme të xhazit.
- "The Girl from Ipanema"
- Grammy për Albumin e Vitit
- Getz, Gilberto dhe Jobim
- Artisti
- Stan Getz dhe João Gilberto
- Publikuar
- 1964
- Labeli
- Verve
- Stili
- Bossa nova
#4 · Më i miri për Ata që duan xhaz të zgjuar por të lehtë
Time Out
Ritme të çuditshme, melodi të lehta
Kuarteti i Dave Brubeck-ut e ndërtoi Time Out mbi masa ritmike të pazakonta dhe megjithatë krijoi një nga albumet më të kapshme të xhazit. "Take Five" e Paul Desmond-it në 5/4 u bë këngë hit, ndërsa "Blue Rondo à la Turk" përzien një skemë 9/8 me bluz. Ritmi 9/8 do t'u tingëllojë i njohur dëgjuesve nga Ballkani.
- "Take Five" në 5/4
- "Blue Rondo à la Turk" në 9/8
- Shumë melodik
- Artisti
- The Dave Brubeck Quartet
- Publikuar
- 1959
- Labeli
- Columbia
- Stili
- Cool jazz
#5 · Më i miri për Dëgjuesit që duan atmosferë nate
Somethin' Else
"Autumn Leaves" më e bukura
Cannonball Adderley drejton këtë seancë, me Miles Davis në një rol të rrallë si shoqërues, krahas Hank Jones, Sam Jones dhe Art Blakey. Versioni i tyre i ngadaltë i "Autumn Leaves" është ndër regjistrimet më të dashura të xhazit. Tingulli është i ngrohtë dhe i pastër, tipik për epokën e artë të Blue Note.
- Miles Davis si shoqërues
- "Autumn Leaves"
- Tingulli klasik i Blue Note
- Artisti
- Cannonball Adderley
- Publikuar
- 1958
- Labeli
- Blue Note
- Stili
- Hard bop
#6 · Më i miri për Ata që duan energji dhe karakter
Mingus Ah Um
Një bend i mesëm që tingëllon i madh
Debutimi i Charles Mingus-it te Columbia kalon nga thirrjet gospel te balada të buta dhe satira politike. "Goodbye Pork Pie Hat" është homazh prekës për Lester Young, ndërsa "Better Git It in Your Soul" lëkundet fort. Shkrimi i Mingus-it e bën një grup të mesëm të tingëllojë si orkestër.
- "Goodbye Pork Pie Hat"
- Ndikime gospel dhe bluz
- Kompozime të pasura
- Artisti
- Charles Mingus
- Publikuar
- 1959
- Labeli
- Columbia
- Stili
- Hard bop, post-bop
#7 · Më i miri për Ata që duan Coltrane-in më të kapshëm
Blue Train
Coltrane në kulmin e hard bop-it
Blue Train është i vetmi album që Coltrane regjistroi si lider për Blue Note, me Lee Morgan, Curtis Fuller, Kenny Drew, Paul Chambers dhe Philly Joe Jones. Kënga titullare dhe "Moment's Notice" tregojnë një Coltrane plot energji, para periudhës së tij më eksperimentale. Është pika ideale për të kuptuar nga erdhi A Love Supreme.
- Seksteti me tre frymorë
- "Moment's Notice"
- I vetmi album i Coltrane-it si lider te Blue Note
- Artisti
- John Coltrane
- Regjistruar
- 1957
- Labeli
- Blue Note
- Stili
- Hard bop
#8 · Më i miri për Dëgjuesit që duan ritëm dhe forcë
Moanin'
Zjarr dhe saktësi nga Jazz Messengers
Jazz Messengers të Art Blakey-t, me Lee Morgan në trumbetë dhe Benny Golson në saksofon tenor, luajnë me forcë dhe precizion. Kënga titullare e Bobby Timmons përdor një temë pyetje-përgjigje të marrë nga muzika e kishës, ndërsa "Blues March" ka plot krenari. Bateria e Blakey-t i shtyn të gjitha përpara.
- Kënga "Moanin'"
- Lee Morgan dhe Benny Golson
- Bateria e Art Blakey-t
- Artisti
- Art Blakey and the Jazz Messengers
- Regjistruar
- 1958
- Labeli
- Blue Note
- Stili
- Hard bop
#9 · Më i miri për Ata që duan të dëgjojnë improvizimin nga afër
Saxophone Colossus
Solo saksofoni si mësim logjike
Sonny Rollins e regjistroi këtë seancë kuarteti me Tommy Flanagan, Doug Watkins dhe Max Roach. "St. Thomas" me shije kalipsoje mbetet menjëherë në vesh, ndërsa "Blue 7" është e njohur për mënyrën si Rollins zhvillon një ide të vogël në një solo të gjatë e të rrjedhshme. Albumi është i shkurtër, por i plotë.
- "St. Thomas"
- Solo e famshme te "Blue 7"
- Max Roach në bateri
- Artisti
- Sonny Rollins
- Regjistruar
- 1956
- Labeli
- Prestige
- Stili
- Hard bop
#10 · Më i miri për Dëgjuesit kureshtarë që duan diçka ndryshe
The Shape of Jazz to Come
Dera drejt free jazz-it
Kuarteti i Ornette Coleman-it, me Don Cherry, Charlie Haden dhe Billy Higgins, hoqi pianon dhe ciklet e fiksuara të akordeve për të luajtur më lirshëm. "Lonely Woman" u bë standard. Në vitin 1959 tingëllonte radikal, por sot melodia e tij duket e drejtpërdrejtë, pothuajse si këngë.
- Pa piano
- "Lonely Woman"
- Fillimi i free jazz-it
- Artisti
- Ornette Coleman
- Publikuar
- 1959
- Labeli
- Atlantic
- Stili
- Free jazz
Si të zgjedhësh
Nëse jeni krejt i ri në xhaz, nisni me Kind of Blue, Time Out ose Getz/Gilberto: janë melodike dhe nuk kërkojnë njohuri paraprake. Pastaj kaloni te hard bop-i i Blue Note me Somethin' Else, Moanin' dhe Blue Train, dhe vetëm më vonë te A Love Supreme e The Shape of Jazz to Come, që kërkojnë më shumë vëmendje.
Të gjitha këto albume gjenden në Spotify, Apple Music, YouTube Music e Deezer, që funksionojnë në Kosovë, Shqipëri e Maqedoninë e Veriut. Pllakat e vinilit gjenden kryesisht në dyqane online evropiane ose në panaire vinili; ribotimet e Blue Note dhe Verve janë zakonisht të mira dhe jo shumë të shtrenjta. Nëse doni ta dëgjoni xhazin live, Skopje Jazz Festival dhe festivalet e xhazit në Prishtinë janë vendi i duhur për të nisur.
Pyetje të shpeshta
Me cilin album xhazi duhet të filloj?
+
Kind of Blue i Miles Davis është zgjedhja më e sigurt: është i qetë, melodik dhe shumë i njohur. Time Out i Dave Brubeck-ut dhe Getz/Gilberto janë po aq të lehta për t'u dëgjuar.
Cili është albumi më i shitur i xhazit në histori?
+
Kind of Blue përmendet shpesh si albumi më i shitur i xhazit, me shumë milionë kopje të shitura që nga viti 1959.
Çfarë është xhazi modal?
+
Xhazi modal ndërton improvizimin mbi një shkallë ose mod që zgjat disa masa, në vend të akordeve që ndryshojnë shpejt. Kjo i jep muzikës më shumë hapësirë, si te Kind of Blue.
Cili është albumi më i mirë i John Coltrane-it?
+
A Love Supreme konsiderohet zakonisht kryevepra e tij. Për një hyrje më të lehtë, provoni Blue Train, i regjistruar për Blue Note në vitin 1957.
Ku mund të dëgjoj xhaz live në Kosovë ose Maqedoni?
+
Skopje Jazz Festival mbahet që nga viti 1982 dhe sjell muzikantë ndërkombëtarë çdo vjeshtë. Edhe në Prishtinë organizohen festivale dhe mbrëmje xhazi gjatë vitit; shikoni programet e qendrave kulturore lokale.
A ia vlen të blej këto albume në vinil?
+
Nëse keni gramafon, po: shumë prej tyre u regjistruan me cilësi të lartë dhe ribotimet moderne tingëllojnë mirë. Për t'i njohur fillimisht, platformat e streaming-ut mjaftojnë.
Cila është kënga më e famshme e xhazit?
+
"Take Five" nga Time Out dhe "So What" nga Kind of Blue janë ndër më të njohurat, krahas "The Girl from Ipanema" nga Getz/Gilberto.
A Love Supreme dhe Kind of Blue janë dy shtyllat e çdo koleksioni xhazi, ndërsa Getz/Gilberto tregon sa larg mund të udhëtojë kjo muzikë. Dëgjoni një album të plotë nga fillimi në fund, pa kaluar këngët, dhe do ta kuptoni pse këto regjistrime nuk plaken.
Si e bëjmë kërkimin: Çdo produkt e krahasojmë sipas të njëjtave kritere, duke u mbështetur te dokumentacioni i prodhuesve, vlerësimet e pavarura dhe përvoja e përdoruesve, dhe e rishikojmë listën kur produktet ndryshojnë.
Shkruar nga
Redaksia e Rishikim
Renditje, vlerësime dhe udhëzues
Redaktorët tanë e hulumtojnë çdo shkrim nga dokumentacioni i prodhuesve, testet e pavarura dhe përvojat e përdoruesve, dhe e përditësojnë kur produktet ndryshojnë.
