Ruajtja në cloud: çfarë është, si funksionon dhe sa e sigurt është

Kur ndërroni telefonin dhe fotot e viteve të kaluara shfaqen menjëherë pasi hyni në llogari, kjo ndodh falë ruajtjes në cloud. Cloud-i nuk është gjë tjetër veçse hapësirë në serverët e një kompanie, ku skedarët tuaj ruhen dhe nga ku i hapni përmes internetit, nga çdo pajisje.

Shumë familje në Kosovë e Shqipëri, si dhe ata që jetojnë jashtë, e përdorin cloud-in për të ndarë fotot me të afërmit në vende të ndryshme, ndërsa bizneset e vogla për dokumente dhe faturat. Në këtë udhëzues shpjegojmë si funksionon, ku qëndron rreziku i vërtetë, pse sinkronizimi nuk është kopje rezervë dhe çfarë të shikoni kur zgjidhni një shërbim.

Si funksionon cloud-i në praktikë?

Kur ngarkoni një skedar, një program në pajisjen tuaj e dërgon me lidhje të enkriptuar në qendrat e të dhënave të ofruesit. Atje skedari ruhet në shumë disqe dhe zakonisht kopjohet në më shumë se një vend, që prishja e një disku apo edhe e një ndërtese të tërë të mos çojë në humbje të të dhënave.

Llogaria juaj është çelësi. Sa herë hyni nga një pajisje tjetër, shërbimi verifikon identitetin dhe jua kthen skedarin. Shumë shërbime mbajnë edhe historikun e ndryshimeve, prandaj ofrojnë versione të mëparshme dhe kosh për skedarët e fshirë.

Ju nuk blini pajisje, por merrni me qira hapësirë: zakonisht disa gigabajtë falas dhe plane me pagesë mujore ose vjetore për më shumë.

Pse sinkronizimi nuk është kopje rezervë?

Ky është gabimi më i shpeshtë. Shumica e shërbimeve për përdorues janë ndërtuar për sinkronizim: të njëjtët skedarë mbahen identikë në çdo pajisje. Kjo është e rehatshme, por nëse fshini gabimisht një dosje ose një program keqdashës (ransomware) i enkripton skedarët në një pajisje, ndryshimi mund të përhapet kudo.

Një kopje rezervë e vërtetë ruan kopje të veçanta nga momente të ndryshme, që të mund të ktheheni te gjendja e javës ose e muajit të kaluar. Disa shërbime i kombinojnë të dyja, duke mbajtur skedarët e fshirë dhe versionet e vjetra për një periudhë të kufizuar. Kontrolloni sa zgjat ajo periudhë.

• Sinkronizimi: të njëjtët skedarë kudo, ndryshimet përhapen menjëherë
• Kopja rezervë (backup): kopje historike që mund t'i riktheni
• Arkivi: ruajtje afatgjatë për skedarë që i hapni rrallë, shpesh më e ngadaltë

Pika e dobët e cloud-it zakonisht është fjalëkalimi i llogarisë, jo qendra e të dhënave.

Çfarë fitoni dhe çfarë humbni me cloud-in?

Përfitimi kryesor është se skedarët nuk varen më nga një pajisje. Një telefon i humbur bëhet bezdi, jo fatkeqësi. Por ka edhe çmime të fshehura në formën e varësisë dhe abonimeve.

• Pro: qasje nga kudo ku ka internet, edhe kur jeni në një vend tjetër
• Pro: mbrojtje automatike nga humbja, vjedhja ose prishja e pajisjes
• Pro: ndarje e lehtë e fotove dhe dosjeve me familjen dhe kolegët
• Pro: liron hapësirë në telefon dhe laptop
• Kundër: abonimi paguhet vazhdimisht dhe shtohet me vite
• Kundër: pa internet nuk hapni skedarët që nuk janë ruajtur lokalisht
• Kundër: bllokimi i llogarisë ose ndryshimi i kushteve mund t'ju lërë pa qasje
• Kundër: privatësia varet nga mënyra si ofruesi i enkripton të dhënat

A janë skedarët e mi të sigurt në cloud?

Për shumicën e njerëzve, një shërbim i njohur është më i sigurt se mbajtja e skedarëve vetëm në një pajisje. Ofruesit e mëdhenj i enkriptojnë të dhënat gjatë transferimit dhe në ruajtje, i mbrojnë fizikisht qendrat e të dhënave dhe mbajnë disa kopje.

Pika e dobët zakonisht është llogaria, jo qendra e të dhënave. Shumica e sulmeve ndaj llogarive personale vijnë nga fjalëkalime të ripërdorura ose të vjedhura dhe nga mesazhet mashtruese (phishing). Përdorni fjalëkalim të gjatë dhe unik, aktivizoni verifikimin me dy hapa dhe hiqni pajisjet që nuk i përdorni më.

Nëse privatësia është përparësi, kërkoni enkriptim nga skaji në skaj (end-to-end ose zero-knowledge). Skedarët enkriptohen në pajisjen tuaj dhe ofruesi nuk mund t'i lexojë. Ana tjetër: nëse humbni fjalëkalimin dhe çelësin e rikthimit, askush nuk mund t'jua kthejë skedarët.

Cloud-i për biznese të vogla në Kosovë dhe Shqipëri

Kur ruani të dhëna klientësh ose punonjësish, nuk mjafton që shërbimi të jetë i rehatshëm. Kosova dhe Shqipëria kanë ligje për mbrojtjen e të dhënave personale që ndjekin parimet e GDPR-së së BE-së, dhe nëse punoni me klientë në BE, vetë GDPR-ja mund të zbatohet për ju.

Prandaj kontrolloni ku ndodhen qendrat e të dhënave të ofruesit, nëse ofron marrëveshje për përpunimin e të dhënave dhe kush ka qasje në skedarë brenda firmës. Mos i ndani dosjet me lidhje publike që i hap kushdo, dhe hiqni qasjen e ish-punonjësve sapo largohen.

Si të zgjidhni shërbimin e duhur

Filloni nga pajisjet që përdorni. Shërbimet e integruara në sistemin e telefonit janë më të rehatshme për fotot, ndërsa shërbimet që punojnë në çdo sistem u përshtaten familjeve që kanë pajisje të llojeve të ndryshme.

• Hapësira dhe kostoja vjetore, përfshirë ndarjen familjare
• Aplikacione për çdo pajisje që keni
• Kopjim automatik i fotove dhe videove
• Historiku i versioneve dhe sa kohë mbahen skedarët e fshirë
• Lloji i enkriptimit, përfshirë opsionin nga skaji në skaj
• Vendndodhja e të dhënave dhe përputhja me rregullat e privatësisë
• Verifikimi me dy hapa dhe mundësitë e rikthimit të llogarisë
• Eksportimi i lehtë nëse doni të largoheni më vonë

Sa hapësirë më duhet dhe a mjafton vetëm cloud-i?

Dokumentet zënë shumë pak vend. Fotot dhe videot janë ato që mbushin llogaritë: një foto nga telefoni zë disa megabajtë, ndërsa një minutë video me rezolucion të lartë shumë më tepër. Shikoni sa zë sot biblioteka juaj e fotove dhe shtoni hapësirë për disa vite. Edhe shpejtësia e ngarkimit ka rëndësi: me një lidhje të ngadaltë, ngarkimi i parë i viteve me foto mund të zgjasë ditë.

Për skedarët që nuk zëvendësohen, cloud-i nuk duhet të jetë kopja e vetme. Rregulli 3-2-1 sugjeron tri kopje, në dy lloje të ndryshme ruajtjeje, me një kopje jashtë shtëpisë. Cloud-i është kopja ideale jashtë shtëpisë; kombinojeni me një disk të jashtëm në shtëpi për fotot e familjes dhe dokumentet e rëndësishme.

Pyetje të shpeshta

Cloud-i i mban skedarët tuaj të qasshëm kudo dhe i mbron kur prishet pajisja, por funksionon më mirë kur e dini çfarë bën dhe çfarë nuk bën. Siguroni llogarinë me verifikim me dy hapa, mësoni nëse po sinkronizoni apo po bëni backup, kontrolloni ku ruhen të dhënat dhe mbani një kopje të dytë për çdo gjë që nuk zëvendësohet.

Si e bëjmë kërkimin: Udhëzuesit shkruhen nga burime të njohura dhe kontrollohen për saktësi. Janë informacion i përgjithshëm, jo këshillë profesionale.