Si ta konfiguroni laptopin e ri: udhëzues hap pas hapi

Konfigurimi i laptopit të ri nuk mbaron kur shfaqet ekrani kryesor. Magjistari i nisjes ju çon atje për pak minuta, por lë pa bërë pikërisht hapat që ju mbrojnë më vonë: përditësimet e sistemit, enkriptimin e diskut, kopjet rezervë dhe pastrimin e programeve që prodhuesi i ka instaluar paraprakisht.

Ky udhëzues vlen si për laptopët me Windows, ashtu edhe për Mac. Nëse e keni blerë laptopin në një dyqan në Prishtinë, Tiranë apo Shkup, ose ju ka ardhur nga diaspora, rendi i hapave është i njëjtë. Ndani një ose dy orë, lidheni karikuesin dhe ndiqni listën me radhë.

Çfarë duhet kontrolluar sapo hapni kutinë?

Mos e hidhni kutinë dhe ruajeni faturën derisa të kalojë afati i kthimit ose i garancisë. Kontrolloni trupin e laptopit për gërvishtje e goditje, ndizni ekranin në një sfond të njëtrajtshëm për të parë piksela të vdekur dhe provoni tastierën, tastierën me prekje (trackpad), portat dhe altoparlantët.

Një defekt i zbuluar në ditën e parë kthehet shumë më lehtë sesa pasi keni instaluar gjithçka. Kjo vlen veçanërisht për pajisjet e porositura online ose të sjella nga jashtë, ku procedura e garancisë mund të zgjasë.

Çfarë t'i keni gati para ndezjes së parë?

Disa gjëra të vogla e bëjnë konfigurimin shumë më të shpejtë.

• Fjalëkalimin e rrjetit Wi-Fi
• Emrin e përdoruesit dhe fjalëkalimin e llogarisë suaj Apple ose Microsoft
• Telefonin pranë, për kodet e verifikimit me dy hapa
• Një kopje rezervë të freskët të kompjuterit të vjetër, nëse po kaloni nga një pajisje tjetër

Laptopi i ri shpesh ka pritur me muaj në magazinë, ndaj përditësimet vijnë para çdo gjëje tjetër.

Ndezja e parë: llogaria dhe zgjedhjet e privatësisë

Magjistari ju pyet për rajonin, gjuhën dhe paraqitjen e tastierës. Nëse shkruani shqip, mund të shtoni paraqitjen shqipe të tastierës që në fillim ose më vonë te cilësimet, që ë dhe ç të jenë gjithmonë në vend. Pastaj lidheni rrjetin dhe hyni me llogarinë: në Mac me Apple Account, në Windows me llogari Microsoft, të cilën konfigurimi standard e pret.

Mos i kaloni me nxitim ekranet e privatësisë. Do të pyeteni për shërbimet e vendndodhjes, të dhënat diagnostikuese, identifikuesin e reklamave dhe njohjen e zërit. Fikni çdo gjë që nuk ju duhet; të gjitha mund të ndryshohen më vonë.

Vendosni një fjalëkalim ose PIN të fortë dhe aktivizoni hyrjen me gjurmë gishti ose me fytyrë, nëse laptopi e ka. Kështu e kyçni pa mundim sa herë largoheni nga tavolina.

Pse përditësimet vijnë para çdo programi tjetër?

Laptopi që blini sot mund të ketë qëndruar me muaj në magazinë, ndaj sistemi rrallë është i përditësuar. Hapni Windows Update ose Software Update në Mac dhe instaloni gjithçka që ofrohet, duke rinisur sa herë kërkohet. Përsëriteni derisa të mos dalin më përditësime të reja.

Te laptopët me Windows, kontrolloni edhe mjetin e mbështetjes ose faqen e prodhuesit për përditësime të firmware-it dhe drajverëve. Ato shpesh rregullojnë probleme me baterinë, gjumin e pajisjes dhe Wi-Fi-në. Në fund aktivizoni përditësimet automatike.

Si ta mbroni laptopin: enkriptimi, muri mbrojtës dhe gjetja e pajisjes

Enkriptimi i diskut i mban skedarët tuaj të palexueshëm nëse laptopi humbet ose vidhet. Në Mac këtë e bën FileVault; në Windows kërkoni Device Encryption ose BitLocker, sipas edicionit. Shumë laptopë e aktivizojnë vetë kur hyni me llogari, por verifikojeni dhe ruajeni çelësin e rikuperimit diku larg laptopit.

Për shumicën e përdoruesve në shtëpi, mbrojtja e integruar e sistemit operativ është një bazë e mirë. Kontrolloni që të jetë aktive dhe ndiqni këtë listë të shkurtër:

• Enkriptimi i diskut aktiv dhe çelësi i rikuperimit i ruajtur
• Muri mbrojtës (firewall) i ndezur
• Mbrojtja e integruar nga programet keqdashëse aktive
• Funksioni për gjetjen e pajisjes i aktivizuar
• Kyçja e ekranit pas pak minutash pa aktivitet

A duhen hequr programet e parainstaluara?

Shumë laptopë me Windows vijnë me versione provë, lojëra dhe vegla që nuk i keni kërkuar. Ato zënë hapësirë, nxjerrin njoftime dhe ndonjëherë punojnë në sfond. Shkoni te lista e aplikacioneve në Settings dhe çinstaloni çdo gjë që nuk e njihni ose nuk ju duhet.

Kujdes me veglat e prodhuesit që menaxhojnë drajverët, baterinë, ndriçimin e tastierës ose zërin. Nëse nuk jeni të sigurt çfarë bën një program, kërkojeni para se ta fshini. Mac-ët vijnë me shumë më pak shtesa, dhe aplikacionet e Apple zakonisht mund të mbeten.

Si t'i kaloni skedarët nga laptopi i vjetër?

Mënyra më e mirë varet nga sasia e të dhënave. Nëse skedarët i keni tashmë në re, mjafton të hyni dhe t'i lini të shkarkohen. Për arkiva të mëdha fotosh e videosh, një disk i jashtëm është më i shpejtë dhe nuk varet nga shpejtësia e internetit, gjë që ka rëndësi kur lidhja në shtëpi është e kufizuar.

Mac-ët kanë Migration Assistant, që kopjon aplikacione, cilësime dhe skedarë nga një Mac tjetër ose nga një PC me Windows. Windows ofron kopjimin dhe rikthimin e lidhur me llogarinë Microsoft. Pas transferimit, kontrolloni dosjet e rëndësishme, faqeshënuesit e shfletuesit dhe fjalëkalimet e ruajtura.

Programet instalojini nga burimet zyrtare, jo nga instaluesit e vjetër, që të keni versione të sigurta dhe të fundit.

Kopjet rezervë që në ditën e parë

Edhe një laptop i ri mund të prishet, të vidhet ose të dëmtohet. Mac-ët kanë Time Machine për kopje në disk të jashtëm; Windows ofron File History dhe kopje në re. Kombinimi i një kopjeje lokale me një në re ndjek rregullin e njohur 3-2-1: tri kopje, në dy lloje ruajtjeje, njëra jashtë shtëpisë.

Nisni kopjen e parë sot dhe sigurohuni që përfundon pa gabime.

Prekjet e fundit: rehatia dhe bateria

Tani përshtateni laptopin për veten: shkallëzimin dhe ndriçimin e ekranit, gjestet e tastierës me prekje dhe shfletuesin e parazgjedhur. Nëse laptopi qëndron gjatë në prizë, aktivizoni kufizimin e karikimit ose funksionet për shëndetin e baterisë, kur ofrohen.

Bateritë litium-jon nuk kanë nevojë për karikim të plotë fillestar apo shkarkime të plota, ndaj përdoreni laptopin normalisht. Kur gjithçka funksionon, fshijeni plotësisht dhe rivendoseni laptopin e vjetër para se ta shitni, ta dhuroni ose ta riciklojni.

Pyetje të shpeshta

Konfigurimi i kujdesshëm zgjat pak më shumë se klikimi i shpejtë përmes magjistarit, por ju jep një laptop të sigurt, të përditësuar, me kopje rezervë dhe pa rrëmujë. Ndiqni hapat me radhë, ruajeni çelësin e rikuperimit në vend të sigurt dhe fshijeni pajisjen e vjetër para se të largohet nga duart tuaja.

Si e bëjmë kërkimin: Udhëzuesit shkruhen nga burime të njohura dhe kontrollohen për saktësi. Janë informacion i përgjithshëm, jo këshillë profesionale.