Si të heqësh mykun nga muret, tavanet dhe banjoja në mënyrë të sigurt

Njollat e zeza në cepin e dhomës së gjumit, pranë dritares ose në tavanin e banjos janë problem i zakonshëm në shumë banesa në Kosovë, Shqipëri dhe Maqedoni të Veriut, sidomos në dimër, kur dritaret mbahen mbyllur, rrobat thahen brenda dhe dhomat ngrohen vetëm pjesërisht. Një njollë e vogël pastrohet zakonisht brenda një ore.

Por pastrimi është vetëm gjysma e punës. Nëse nuk e gjen dhe nuk e ndreq lagështinë që e ushqen, myku kthehet brenda pak javësh. Ky udhëzues shpjegon kur mund ta bësh vetë, si të mbrohesh, cilat metoda funksionojnë në cilat sipërfaqe dhe si ta mbash lagështinë nën kontroll.

A është myku i rrezikshëm për shëndetin?

Myku shumohet duke lëshuar në ajër spore të imëta. Thithja e tyre mund të shkaktojë hundë të zënë, dhimbje fyti, kollë, fishkëllimë, sy që kruhen dhe skuqje lëkure. Njerëzit me astmë ose alergji ndaj mykut reagojnë më fort, dhe ata me imunitet të dobësuar ose sëmundje kronike të mushkërive kanë rrezik më të lartë infeksioni.

Më të ndjeshmit janë fëmijët, të moshuarit, gratë shtatzëna dhe kushdo me probleme të frymëmarrjes. Ata duhet të qëndrojnë jashtë dhomës gjatë pastrimit dhe nuk duhet ta bëjnë vetë.

Ngjyra nuk tregon sa i dëmshëm është myku. I ashtuquajturi myk i zi është thjesht lloji që shihet më shumë. Çdo myk brenda shtëpisë duhet hequr shpejt.

Sa i madh duhet të jetë myku që të thërrasësh profesionist?

Madhësia është udhëzuesi kryesor. Agjencia amerikane e mjedisit (EPA) sugjeron që një sipërfaqe më e vogël se rreth 1 metër katror zakonisht mund të pastrohet nga vetë banori. Për më shumë, kërko këshillë profesionale, ose njofto pronarin nëse je me qira.

• Myku mbulon më shumë se rreth 1 m² ose vazhdon të përhapet
• Ka ndodhur pas një rrjedhjeje, përmbytjeje ose uji të zi
• Rritet brenda mureve, nën dysheme ose në kanalet e ajrimit
• Ka erë myku, por nuk e gjen burimin
• Suvaja është zbutur, tapeti fryhet ose nga dyshemeja ngjitet një vijë lagështie
• Dikush në shtëpi ka astmë, sëmundje të mushkërive ose imunitet të dobët

Pastrimi heq mykun që shihet; kontrolli i lagështisë heq arsyen pse u rrit.

Çfarë mbrojtjeje duhet të veshësh?

Pastrimi i lëviz sporet, ndaj mbro mushkëritë, sytë dhe lëkurën edhe për një njollë të vogël. Hap dritaret para se të fillosh, mbyll derën drejt pjesës tjetër të shtëpisë dhe mbaji fëmijët e kafshët larg. Vish rroba të vjetra që i lan menjëherë pas, dhe puno butë: fshirja me furçë të thatë ngre shumë më tepër spore se fshirja me leckë të lagur.

• Maskë FFP2 ose N95 që rri mirë në fytyrë (maska e zakonshme për pluhur nuk mjafton)
• Syze mbrojtëse pa vrima ajrimi
• Doreza të gjata gome ose nitrili deri në parakrah
• Lecka ose sfungjerë njëpërdorimësh që i fut në qese dhe i hedh

Si pastrohet myku nga muret dhe tavani hap pas hapi?

Në mure të lyera, pllaka, xham dhe sipërfaqe të tjera të forta, uji i ngrohtë me detergjent heq pjesën më të madhe të mykut. Qëllimi është ta heqësh nga sipërfaqja dhe pastaj ta thash zonën plotësisht.

• Spërkat lehtë mykun me ujë ose tretësirë pastrimi që sporet të mos ngrihen
• Fshije me leckë të zhytur në ujë të ngrohtë me detergjent enësh, nga buza drejt qendrës
• Shpëlaje leckën shpesh në një kovë tjetër ose merr leckë të re
• Fshije sërish me ujë të pastër dhe thaje mirë me leckë të thatë
• Mbyll leckat e përdorura në qese plastike dhe hidhi
• Pastro me fshesë me korrent ose me leckë të lagur dhomën pas punës
• Lani rrobat dhe bëj dush kur të mbarosh

Varikina, uthulla apo sprejet kundër mykut: çfarë funksionon?

Varikina mund ta heqë ngjyrën që lë myku në pllaka dhe fuga, dhe agjencitë shëndetësore pranojnë një tretësirë të holluar për këtë. Qendrat amerikane për kontrollin e sëmundjeve (CDC) këshillojnë jo më shumë se rreth 60 ml varikinë për litër ujë. Varikina nuk arrin mykun e rrënjosur në materiale poroze, dhe EPA nuk e rekomandon si pjesë rutinë të pastrimit.

Uthulla përdoret gjerësisht dhe thithet më lehtë, por provat për efektin e saj në materialet e ndërtimit janë të kufizuara dhe mund të dëmtojë gurin natyror. Sprejet e gatshme ndryshojnë shumë; lexo etiketën për sipërfaqet dhe ajrimin.

Rregulli më i rëndësishëm: mos e përziej kurrë varikinën me amoniak, uthull, pastrues acidikë ose produkte të tjera. Me amoniak lëshon kloramina toksike, me acide gaz klori. Përdor një produkt, shpëlaje sipërfaqen dhe lëre të thahet para se të provosh tjetrin.

Myku në silikonin e banjos, fugat dhe pëlhurat

Myku në silikonin e dushit shpesh rritet brenda tij, prandaj pastrimi vetëm e zbeh. Nëse pikat e zeza kthehen shpejt, prit silikonin e vjetër, pastroje dhe thaje fugën për një ditë dhe vendos silikon të ri sanitar. Fugat e pllakave fërkohen me furçë dhëmbësh të vjetër dhe detergjent, ose trajtohen me varikinë të holluar në ambient të ajrosur.

Materialet e buta janë më të vështira. Pllakat e tavanit, tapetet, dyshekët, kartoni dhe rigipsi me myk zakonisht duhen hedhur, sepse rritja shkon thellë. Perdet dhe pëlhurat që lahen shpesh shpëtojnë me larje në temperaturën më të lartë që lejon etiketa.

Gabimet që e përkeqësojnë problemin

Disa shkurtesa të zakonshme e rrisin problemin ose të rrezikojnë.

• Mos e lyej mykun me bojë të zakonshme: del sërish brenda pak javësh
• Mos e fërko me furçë të thatë dhe mos e lëmo: përhap sporet
• Mos përziej produkte pastrimi dhe mos i përdor njëri pas tjetrit
• Mos përdor fshesë të zakonshme me korrent mbi mykun e dukshëm
• Mos e injoro erën e mykut: myku i fshehur është po aq myk
• Mos ndez ventilator gjatë pastrimit, sepse shpërndan sporet

Si ta ndalosh mykun të kthehet?

Myku do lagështi. Materialet e lagura që thahen brenda 24 deri 48 orësh rrallë zënë myk, dhe ajri i brendshëm nën 60 për qind lagështi relative, mirë rreth 40 deri 50 për qind, i jep pak shanse. Një higrometër dixhital i lirë të tregon ku je.

Në shumicën e shtëpive myku vjen nga kondensimi: ajri i ngrohtë e i lagësht nga gatimi, dushi dhe rrobat që thahen në dhomë ose në ballkon të mbyllur ulet mbi muret e ftohta, anët e dritareve dhe pas mobiljeve. Kjo ndodh shpesh kur ngrohet vetëm një dhomë me sobë, ndërsa dhomat e tjera mbeten të ftohta. Rrjedhjet, ulluqet e bllokuara dhe lagështia që ngjitet nga toka kërkojnë riparim, jo leckë.

• Ajros me dritare krejt të hapura për pesë deri dhjetë minuta disa herë në ditë
• Ndiz aspiratorin ose hap dritaren gjatë gatimit dhe dushit, dhe pak pas tyre
• Mbaji dhomat e ngrohura në mënyrë të qëndrueshme; dhomat e ftohta mbledhin kondensim
• Lër disa centimetra hapësirë midis mobiljeve dhe mureve të jashtme
• Thaji rrobat jashtë, në tharëse me dalje ajri ose në dhomë të ajrosur me derë të mbyllur
• Fshiji çdo mëngjes pikat e ujit në dritare
• Përdor tharës ajri në dhomat që mbeten të lagështa
• Ndreq shpejt rrjedhjet, çezmat që pikojnë dhe ulluqet e bllokuara

Pyetje të shpeshta

Myku në mur nuk zgjidhet me një sprej, por me dy hapa: pastrim i kujdesshëm me mbrojtje të duhur dhe kontroll i lagështisë që e ushqen. Pastro njollat e vogla vetë, kërko ndihmë për ato të mëdha ose pas rrjedhjeve, mos përziej kimikate dhe ajros, ngroh e thaj rregullisht, sidomos gjatë dimrit.

Si e bëjmë kërkimin: Udhëzuesit shkruhen nga burime të njohura dhe kontrollohen për saktësi. Janë informacion i përgjithshëm, jo këshillë profesionale.