Logoja bio e BE-së: çfarë garanton gjethja e gjelbër në ushqim

Në raftet e supermarketeve në Prishtinë, Tiranë apo Shkup gjeni gjithnjë e më shumë produkte me një logo të vogël të gjelbër: një gjethe e formuar nga yje të bardhë. Shumica janë të importuara nga BE-ja dhe kushtojnë më shumë se produktet e zakonshme. A ia vlen? Për t'u përgjigjur, duhet ditur çfarë garanton saktësisht ajo logo.

Logoja tregon se ushqimi është prodhuar dhe përpunuar sipas një grupi të përbashkët rregullash organike të BE-së dhe është kontrolluar nga një inspektor i miratuar. Është e njëjtë në çdo shtet anëtar. Më poshtë shpjegojmë çfarë kërkojnë rregullat nga fermerët dhe prodhuesit, rregullin e 95 përqindëshit, si funksionon inspektimi, si lexohet kodi pranë logos dhe çfarë premton e çfarë jo fjala bio.

Çfarë është certifikimi organik i BE-së?

Certifikimi organik i BE-së është skemë ligjore, jo etiketë private marketingu. Termat organik, bio dhe eko (dhe përkthimet e tyre) janë të mbrojtur për ushqimin dhe ushqimin e kafshëve brenda BE-së. Një biznes mund t'i përdorë vetëm nëse zbaton rregulloren organike të BE-së dhe është i regjistruar në sistemin e kontrollit.

BE-ja ka rregulla organike që nga fillimi i viteve 1990. Korniza aktuale është Rregullorja (BE) 2018/848, e cila zbatohet që nga 1 janari 2022 dhe zëvendësoi rregulloren e vitit 2007. Ajo mbulon bujqësinë, blegtorinë, akuakulturën, përpunimin, etiketimin, importet dhe kontrollet, e plotësohet me rregulla më të hollësishme zbatuese.

A vlen logoja e BE-së edhe në Kosovë dhe Shqipëri?

Kosova dhe Shqipëria nuk janë anëtare të BE-së, por shumë nga produktet bio në dyqanet tona vijnë nga vendet e BE-së dhe e mbajnë logon e saj. Në këto raste logoja do të thotë saktësisht të njëjtën gjë si në Gjermani apo Itali: produkti është certifikuar sipas rregullores evropiane.

Të dyja vendet kanë legjislacion të vetin për prodhimin organik, që po harmonizohet me atë të BE-së. Prodhuesit vendorë që duan të eksportojnë produkte bio në tregun evropian, për shembull fruta pylli, bimë mjekësore ose vaj ulliri, duhet të certifikohen nga një organ kontrolli i njohur nga BE-ja për këtë qëllim.

Gjethja e gjelbër garanton si është prodhuar ushqimi, jo sa i shëndetshëm është.

Si duket logoja dhe kur është e detyrueshme?

Logoja organike e BE-së, e njohur si Euro-leaf ose gjethja evropiane, është e detyrueshme që nga korriku 2010 në ushqimin organik të paketuar të prodhuar në BE. Është një drejtkëndësh i gjelbër me dymbëdhjetë yje të bardhë të vendosur në formë gjetheje. Ushqimi organik i importuar mund ta mbajë nëse plotëson rregullat e importit të BE-së, ndërsa produktet e pambështjella mund ta përdorin vullnetarisht.

Logoja nuk mund të përdoret në produkte me më pak se 95% përbërës bujqësorë organikë, në produkte nga ferma ende në periudhë konvertimi, ose në mallra jashtë fushës së rregullores, si kozmetika. Duhet të shfaqet në dizajnin standard; lejohet edhe versioni njëngjyrësh kur nevojitet.

Çfarë do të thotë rregulli i 95 përqindëshit?

Që një ushqim i përpunuar të shitet si organik, të paktën 95% e përbërësve bujqësorë sipas peshës duhet të jenë organikë. 5% e mbetur mund të vijë vetëm nga një listë e kufizuar përbërësish jo-organikë që janë të vështirë për t'u gjetur në cilësi organike. I njëjti përbërës nuk mund të jetë njëkohësisht në formë organike dhe jo-organike në një produkt.

Uji dhe kripa nuk llogariten si përbërës bujqësorë. Aditivët dhe ndihmësit e përpunimit kufizohen në një listë të shkurtër të miratuar, shumë më të shkurtër se për ushqimin konvencional. Produktet nën 95% mund t'i përmendin përbërësit organikë në listën e përbërësve, por nuk mund ta quajnë të gjithë produktin organik dhe as të përdorin logon.

Çfarë rregullash ndjekin fermerët bio?

Bujqësia organike në BE ndërtohet mbi pjellorinë e tokës, qarkullimin e kulturave dhe mirëqenien e kafshëve. Rregullat janë të hollësishme, por parimet kryesore përmblidhen lehtë.

• Plehrat kimike sintetike nuk lejohen; pjelloria vjen nga qarkullimi i kulturave, bishtajoret, plehu organik dhe komposti.
• Shumica e pesticideve sintetike janë të ndaluara; lejohet vetëm një listë e kufizuar substancash, kryesisht me origjinë natyrore.
• Organizmat e modifikuar gjenetikisht janë të ndaluar, po ashtu edhe rrezatimi i ushqimit.
• Kafshët duhet të kenë qasje në hapësira të hapura ose kullotë, më shumë hapësirë se në sistemet konvencionale dhe ushqim organik.
• Përdorimi rutinë parandalues i antibiotikëve nuk lejohet dhe nxitësit e rritjes janë të ndaluar.
• Toka kalon një periudhë konvertimi, zakonisht dy vjet për kulturat njëvjeçare dhe kullotat, tre vjet për kulturat shumëvjeçare, para se prodhimi të shitet si organik.

Kush kontrollon dhe sa shpesh?

Çdo biznes që prodhon, përpunon, ruan, importon ose shet produkte organike duhet të njoftojë autoritetet dhe të hyjë në sistemin e kontrollit, me disa përjashtime për shitës të vegjël që u shesin direkt konsumatorëve mallra të paketuara. Secili shtet anëtar mbikëqyr organet ose autoritetet e kontrollit që bëjnë verifikimin.

Si rregull, operatorët inspektohen të paktën një herë në vit; disa operatorë me rrezik të ulët dhe me histori të pastër mund të kontrollohen me interval më të gjatë. Inspektorët shohin arat, stallat, magazinat dhe fabrikat, kontrollojnë regjistrat e faturat për të konfirmuar që ajo që u shit përputhet me atë që u ble ose u rrit, dhe mund të marrin mostra për mbetje. Bëhen edhe vizita pa njoftim. Kush kalon merr certifikatë, ndërsa shkeljet e rënda mund ta humbasin statusin organik të produkteve.

Si lexohet kodi poshtë logos?

Pranë logos gjendet një kod që identifikon organin ose autoritetin e kontrollit që certifikoi operatorin e fundit që e trajtoi produktin. Fillon me shkurtesën e vendit, pastaj vjen një term që i referohet prodhimit organik dhe një numër. Në produktet gjermane, për shembull, kodi ka formën DE-ÖKO- e ndjekur nga tre shifra; në ato italiane fillon me IT-BIO-.

Menjëherë poshtë kodit shkruhet vendi ku u kultivuan lëndët e para: EU Agriculture (bujqësi e BE-së), non-EU Agriculture (bujqësi jashtë BE-së) ose EU/non-EU Agriculture kur përbërësit vijnë nga të dyja. Kur pothuajse të gjitha lëndët e para vijnë nga një vend, emri i vendit mund të zëvendësojë ose plotësojë fjalën EU. Kjo rresht tregon ku u rritën përbërësit, jo ku u paketua produkti.

Importet dhe etiketat kombëtare

Ushqimi organik nga jashtë BE-së hyn në tregun evropian kryesisht në dy mënyra: nga vende sistemet organike të të cilave BE-ja i njeh si ekuivalente me marrëveshje tregtare, ose përmes operatorëve të certifikuar nga organe kontrolli që BE-ja i njeh për këtë qëllim. Dërgesat duhet të shoqërohen me një certifikatë elektronike inspektimi para se të lirohen si organike.

Disa vende kanë edhe etiketa kombëtare ose private. Shenja gjashtëkëndore Bio-Siegel e Gjermanisë, e prezantuar në 2001, bazohet në të njëjtin standard ligjor si logoja e BE-së dhe mund të shfaqet pranë saj. Shoqatat private të fermerëve shpesh vendosin rregulla më të rrepta se minimumi i BE-së, për shembull për ushqimin e kafshëve, plehrat ose aditivët, dhe përdorin logot e tyre krahas asaj evropiane.

A është bio më i shëndetshëm dhe pa pesticide?

Logoja organike e BE-së garanton një metodë prodhimi të kontrolluar. Nuk garanton që ushqimi është më i shëndetshëm, me më pak sheqer apo yndyrë, ose më i mirë për çdo tregues mjedisor. Një biskotë bio mbetet biskotë, ndaj tabela ushqyese ka po aq rëndësi sa logoja.

Bio nuk do të thotë as zero pesticide. Përdoren disa substanca të miratuara dhe mund të ketë gjurmë nga arat fqinje ose nga mjedisi. Studimet dhe monitorimet zyrtare gjejnë mbetje pesticidesh më rrallë në produktet organike sesa në ato konvencionale. Rregullat organike nuk thonë asgjë drejtpërdrejt për pagat e drejta, paketimin apo distancën e transportit, që trajtohen nga skema të tjera.

Pyetje të shpeshta

Kur e dini si funksionon certifikimi organik i BE-së, gjethja e gjelbër lexohet më lehtë: një metodë prodhimi e mbrojtur me ligj dhe e inspektuar, me një kod të qartë dhe me informacion për vendin ku u kultivuan përbërësit. Përdoreni bashkë me listën e përbërësve dhe tabelën ushqyese, dhe do ta dini saktë çfarë po blini, qoftë në Kosovë, në Shqipëri apo në diasporë.

Si e bëjmë kërkimin: Udhëzuesit shkruhen nga burime të njohura dhe kontrollohen për saktësi. Janë informacion i përgjithshëm, jo këshillë profesionale.