Si të ruani arrat, bajamet dhe frutat e thata që të mos prishen

Arrat, bajamet, lajthitë, fiqtë e thatë apo kumbullat e thata janë pjesë e çdo shtëpie, nga mezet e deri te bakllavaja. Duken sikur nuk prishen kurrë, por arrat janë të pasura me vajra që me kohë marrin shije të hidhur, ndërsa frutat e thata mund të ngurtësohen, të ngjiten ose të mykën nëse u futet lagështia. Me disa zakone të thjeshta, ato e ruajnë shijen për muaj të tërë.

Në këtë udhëzues gjeni çfarë e prish freskinë, ku të ruani secilin lloj, sa zgjasin realisht dhe shenjat që tregojnë se është koha t'i hidhni.

Pse arrat marrin shije të hidhur dhe frutat e thata prishen

Arrat përmbajnë shumë yndyrna të pangopura. Kur këto yndyrna bien në kontakt me oksigjenin, nxehtësinë dhe dritën, ato oksidohen dhe krijojnë përbërës me shije të hidhur e erë si bojë e vjetër ose stuko. Ky proces quhet thartim (rancidim). Në fillim ecën ngadalë, pastaj shpejt, dhe vapa e përshpejton shumë.

Frutat e thata kanë një problem tjetër. Tharja largon pjesën më të madhe të ujit, prandaj ato ruhen gjatë, por përsëri mbajnë pak lagështi dhe shumë sheqer. Ajri i tepërt i kthen në kokrra të forta, ndërsa lagështia i bën ngjitëse dhe, në rastin më të keq, me myk. Si arrat ashtu edhe frutat e thata tërheqin edhe insekte të qilarit, si molat e ushqimit.

• Oksigjeni: oksidon yndyrnat.
• Nxehtësia: përshpejton thartimin dhe vjetërsimin.
• Drita: shpërbën yndyrnat dhe zbeh shijen.
• Lagështia: sjell myk dhe ngjitje.
• Erërat dhe insektet: arrat thithin erëra, ndërsa insektet gjejnë paketimet e hapura.

Ku t'i mbani arrat: në dollap, frigorifer apo ngrirës

Për arrat që do t'i hani brenda pak javësh, mjafton një dollap i freskët dhe i errët, me kusht që të jenë në enë hermetike dhe larg furrës, pjatalarëses dhe dritareve me diell. Për periudha më të gjata, frigoriferi ose ngrirësi janë zgjedhja më e mirë, sepse të ftohtit e ngadalëson shumë oksidimin.

Arrat thithin lehtë erërat, ndaj përdorni kavanoza qelqi të mbyllur mirë, enë të forta ose qese ngrirjeje pa ajër. Në ngrirës ato e ruajnë cilësinë për një kohë të gjatë dhe për shumicën e përdorimeve nuk kanë nevojë të shkrihen. Nxirrni vetëm sa ju duhet dhe mbylleni pjesën tjetër shpejt, që të mos krijohet kondensim.

Arrat nuk prishen brenda natës; ato venitin ngadalë, dhe ruajtja në të ftohtë, në errësirë dhe pa ajër është ajo që i mban të freskëta.

Sa zgjasin arrat dhe bajamet?

Afati varet nga lloji, nëse janë me lëvozhgë apo të qëruara dhe si janë përpunuar. Arrat me lëvozhgë zgjasin më shumë, sepse lëvozhga e mbron thelbin nga ajri dhe drita. Arrat e grira, të prera, të bluara dhe të pjekura thartohen më shpejt se thelbat e plota e të papjekura, sepse kanë më shumë sipërfaqe të ekspozuar. Mielli i arrave dhe kremrat e arrave janë më delikatët.

Shifrat më poshtë janë orientuese për arra të qëruara të ruajtura në enë hermetike. Kontrolloni gjithmonë datën në paketim dhe besojini shqisave tuaja.

• Dollap i freskët: afërsisht një deri në tre muaj.
• Frigorifer: afërsisht gjashtë muaj deri në një vit.
• Ngrirës: afërsisht një vit ose më shumë.
• Arrat, pekanët dhe kokrrat e pishës kanë shumë yndyrna të shumëpangopura dhe thartohen më shpejt, prandaj mbajini në frigorifer ose ngrirës.
• Bajamet, lajthitë dhe fëstëkët janë më të qëndrueshëm, por edhe ata përfitojnë nga të ftohtit.

Si ta kuptoni që arrat janë prishur

Arrat e thartuara kanë erë të fortë, të vjetër ose si bojë vaji dhe shije të hidhur ose si sapun, në vend të shijes së ëmbël. Mund të duken më të errëta ose të jenë të buta e të yndyrshme. Në sasi të vogla zakonisht nuk janë të rrezikshme, por kanë shije të keqe dhe kanë humbur vlerat ushqyese, ndaj s'ka arsye t'i hani.

Myku është tjetër gjë. Hidhni arrat që kanë push, njolla ngjyrash, erë myku ose që brenda duken të rrudhura dhe të errëta. Disa myqe në arra mund të prodhojnë toksina, ndaj mos e prisni pjesën e dëmtuar për të ngrënë pjesën tjetër.

Si të ruani frutat e thata

Frutat e thata ruhen më mirë në enë hermetike, në vend të freskët, të thatë dhe të errët. Pasi ta hapni paketimin, kalojini në kavanoz ose në qese që mbyllet, pa ajër. Në dollap, shumica e frutave të thata e ruan cilësinë rreth gjashtë muaj deri në një vit. Në frigorifer zgjasin më shumë, gjë e dobishme në kuzhinat e nxehta ose me lagështi gjatë verës.

Frutat e thata ngrijnë mirë dhe mbeten aq të buta sa mund t'i përdorni drejt nga ngrirësi për ëmbëlsira dhe gatime. Mbajini, kur të mundeni, veç arrave: frutat e thata kanë më shumë lagështi dhe arrat e ruajtura bashkë me to mund të zbuten e të humbin kërcitjen.

A prishen frutat e thata?

Po, por ngadalë. Kujdes nga myku, era e thartë ose e fermentuar, shija e çuditshme ose shenjat e insekteve, dhe hidhini nëse vini re ndonjërën prej tyre. Frutat e thata që thjesht janë ngurtësuar ose errësuar zakonisht janë ende të sigurta, por më pak të shijshme.

Kristalet e bardha mbi hurmat, fiqtë ose kumbullat e thata janë shpesh thjesht sheqer që ka dalë në sipërfaqe. Duken pak si myk, por janë të thata e kërcitëse, jo me push. Një ngrohje e shkurtër zakonisht i tret përsëri.

Si t'i zbutni frutat e thata të ngurtësuara

Frutat e thata të forta mund të ringjallen. Lërini në ujë të ngrohtë, lëng frutash ose çaj për 10 deri në 30 minuta, pastaj kullojini dhe thajini me letër. Për ëmbëlsira, mund t'i kaloni shkurt në avull mbi ujë që zien. Përdorini brenda pak ditësh dhe mbajini në frigorifer, sepse lagështia e shtuar ua shkurton afatin.

Këshilla kur blini me sasi të mëdha

Paketimet e mëdha ose blerja me kile në treg janë shpesh më të lira, por vetëm nëse arrini t'i mbani të freskëta. Pak planifikim ndihmon.

• Blini në dyqane ku malli qarkullon shpejt dhe kontrolloni datën.
• Ndajini paketimet e mëdha në porcione të vogla hermetike dhe ngrini ato që nuk do t'i përdorni së shpejti.
• Shënoni në enë datën kur i hapët ose i paketuat.
• Mbani një kavanoz të vogël për përditë në dollap dhe mbusheni nga ngrirësi.
• Pastroni enët dhe kontrolloni për rrjeta ose larva para se t'i rimbushni.
• Piqini arrat pak para përdorimit, në vend që t'i ruani të pjekura.

Pyetje të shpeshta

Ruajtja e mirë e arrave dhe frutave të thata përmblidhet në një gjë: mbajini larg ajrit, nxehtësisë, dritës dhe lagështisë. Përdorni enë hermetike, mbani sasi të vogla në një dollap të freskët dhe kalojeni në frigorifer ose ngrirës atë që nuk do ta mbaroni shpejt. Kontrolloni herë pas here me hundë dhe me sy, dhe do të keni arra kërcitëse e fruta të buta e të shijshme për muaj.

Si e bëjmë kërkimin: Udhëzuesit shkruhen nga burime të njohura dhe kontrollohen për saktësi. Janë informacion i përgjithshëm, jo këshillë profesionale.