Çfarë janë superushqimet? Etiketa, shkenca dhe alternativat vendore

Pluhur spiruline, kokrra goji, acai e ngrirë: në raftet e dyqaneve dhe në rrjetet sociale fjala "superushqim" shfaqet gjithnjë e më shpesh, zakonisht me një çmim më të lartë. Ndërkohë, në tregjet e Prishtinës, Tiranës apo Tetovës shiten çdo ditë mjedra, boronica, arra, fasule dhe lakër, që në tabelat e vlerave ushqyese nuk mbeten shumë pas.

Superushqim nuk është kategori shkencore as ligjore. Është kryesisht term marketingu për ushqime që thuhet se janë veçanërisht të pasura me lëndë ushqyese ose përbërës bimorë të dobishëm. Ky artikull shpjegon nga vjen termi, çfarë thonë ekspertët e të ushqyerit, si i rregullon BE-ja pretendimet shëndetësore dhe si të përfitoni pa paguar për zhurmën. Është informacion i përgjithshëm, jo këshillë mjekësore.

Nga vjen fjala "superushqim"?

Një nga përdorimet e para të regjistruara të fjalës është në një gazetë kanadeze në vitin 1949, ku përshkruhej vlera ushqyese e një kifleje. Termi u përhap gjerësisht nga fundi i viteve 1990 dhe në vitet 2000, kur filloi të përdorej për të shitur ushqime të caktuara, suplemente dhe libra me dieta.

Ndër ushqimet që zakonisht quhen superushqime janë boronicat dhe acai, farat e chias, lirit dhe kërpit, lakra jeshile kale, alga si spirulina, si dhe goji, matcha, shafrani i Indisë dhe kinoa. Shumë prej tyre janë vërtet ushqyese. Pyetja është nëse janë unike.

A janë superushqimet vërtet më të shëndetshme?

Shkencëtarët e të ushqyerit dhe dietologët në përgjithësi thonë se asnjë ushqim i vetëm nuk ka fuqi të veçanta. Organizata si Cancer Research UK e kanë përshkruar "superushqimin" si mjet marketingu me pak bazë shkencore. Shumë prej këtyre produkteve janë të pasura me fibra, vitamina, minerale ose antioksidantë, por të tilla janë edhe shumë fruta, perime, bishtajore dhe drithëra të plota të zakonshme.

Për t'i promovuar përdoren shpesh studime laboratorike ose me kafshë mbi përbërës të izoluar. Këto rezultate nuk do të thotë se vlejnë për njerëzit që hanë racione normale. Kërkimet te njerëzit tregojnë vazhdimisht se rëndësi ka mënyra e përgjithshme e të ushqyerit, me shumë bimë, fibra dhe ushqime pak të përpunuara, jo një përbërës i vetëm.

Asnjë ushqim i vetëm nuk e rregullon dietën, sido që të quhet në etiketë.

Si e rregullon BE-ja fjalën "superushqim" në etiketa?

Në Bashkimin Evropian, pretendimet ushqyese dhe shëndetësore për ushqimet rregullohen nga një rregullore që zbatohet që nga viti 2007. Referencat e përgjithshme për dobi shëndetësore, siç kuptohet zakonisht "superushqim", lejohen vetëm nëse shoqërohen me një pretendim specifik shëndetësor që është vlerësuar shkencërisht dhe autorizuar.

Pra, një produkt nuk mund ta quajë veten thjesht superushqim për të sugjeruar se bën mirë. Pretendimet e autorizuara janë në një regjistër të BE-së dhe lidhen me lëndë ushqyese specifike në sasi specifike. Kosova dhe Shqipëria po e përafrojnë legjislacionin e tyre ushqimor me atë të BE-së, dhe shumë produkte në raftet tona vijnë nga vende të BE-së, ndaj këto rregulla ndikojnë edhe në etiketat që shihni këtu. Disa produkte, si farat e chias, u vlerësuan gjithashtu si ushqime të reja para se të lejoheshin në tregun evropian.

Cilat janë "superushqimet" tona të përditshme?

Shumë ushqime të njohura dhe të përballueshme në rajonin tonë ofrojnë profil ushqyes të ngjashëm me produktet e shtrenjta të importuara. Larmia midis këtyre grupeve është qasja që mbështetet nga udhëzimet kryesore të të ushqyerit.

• Mjedra, boronica dhe manaferra, edhe të ngrira, për fibra dhe vitaminë C
• Perime jeshile të errëta: spinaq, lakër, brokoli, hithër e re në pranverë
• Bishtajore si fasulja, thjerrëzat dhe qiqrat, për proteinë dhe fibra
• Tërshërë, elb, misër dhe drithëra të tjera të plota
• Arra dhe fara, përfshirë farat e lirit dhe arrat për omega-3 ALA
• Peshk i yndyrshëm si sardelja dhe skumbria, për ata që hanë peshk
• Kos, dhallë dhe turshi të fermentuara në shtëpi
• Perime me ngjyra: speca, karota, panxhar, qepë e kuqe, domate

A ia vlen t'i blini?

Disa superushqime janë të shijshme, praktike dhe ushqyese, dhe s'ka asgjë të keqe t'i shijoni. Chia bën puding të mirë, acai e ngrirë është bazë e mirë për smoothie, ndërsa matcha është çaj tradicional. Problemi lind kur paguani shumë më tepër duke besuar se do të bëjnë diçka që ushqimet e zakonshme nuk e bëjnë.

Para se të blini, krahasoni etiketën me një alternativë më të lirë. Farat e lirit kanë profil të ngjashëm omega-3 dhe fibrash me chian. Boronicat dhe mjedrat, për të cilat Kosova dhe Shqipëria njihen si prodhuese, kanë të njëjtat familje përbërësish bimorë si manaferrat ekzotike. Lakra dhe brokoli janë ushqyese dhe të lira.

Pluhurat dhe suplementet: çfarë duhet ditur

Pluhurat nga gjethet jeshile, algat, manaferrat ose kërpudhat shiten si përzierje praktike. Mund të shtojnë larmi, por rrallë zëvendësojnë fibrat, ujin dhe ndjenjën e ngopjes që jep ushqimi i plotë, dhe cilësia ndryshon shumë nga një produkt në tjetrin.

Disa përbërës mund të ndërveprojnë me ilaçe ose nuk janë të përshtatshëm gjatë shtatzënisë, për fëmijët ose për persona me sëmundje të caktuara. Produktet me alga dhe disa ushqime të importuara herë pas here kanë pasur probleme me cilësinë ose ndotjen. Nëse merrni ilaçe ose keni sëmundje, pyesni mjekun ose farmacistin para se të përdorni suplemente të koncentruara.

Si ta përdorni idenë e superushqimit me mend?

Pjesa e dobishme e kësaj mode është kujtesa se ushqimet bimore ia vlen t'i hamë më shumë. Pjesa e padobishme është premtimi se një përbërës mund ta rregullojë gjithë dietën ose të parandalojë sëmundje.

Zgjidhja praktike: hani fruta dhe perime me ngjyra të ndryshme, zgjidhni shpesh drithëra të plota dhe bishtajore, përfshini arra dhe fara, dhe trajtojini përbërësit në modë si shtesë, jo si domosdoshmëri. Prodhimet e stinës nga tregu janë zakonisht më të shijshme dhe më të lira, ndërsa frutat e ngrira dhe perimet e konservuara pa sheqer ose kripë të shtuar ndihmojnë gjatë dimrit.

Pyetje të shpeshta

Superushqimet janë kryesisht një etiketë marketingu, e vendosur mbi ushqime që shpesh janë vërtet ushqyese, por rrallë unike. Shijojini nëse ju pëlqejnë, por dobitë që njerëzit shpresojnë vijnë nga një tryezë e larmishme me shumë bimë. Lexoni etiketat, kini kujdes nga premtimet e mëdha dhe mbani mend se një tas me tërshërë dhe mjedra të ngrira vlen po aq sa një pluhur i shtrenjtë.

Si e bëjmë kërkimin: Udhëzuesit shkruhen nga burime të njohura dhe kontrollohen për saktësi. Janë informacion i përgjithshëm, jo këshillë profesionale.