Si të erëzojmë ushqimin: kripa, uthulla, yndyra dhe erëzat në kohën e duhur

Kur një gjellë del "pa shije", rrallë i mungon ndonjë përbërës i veçantë. Më shpesh i mungon pak kripë, një pikë limon apo uthull, ose erëzat janë hedhur në momentin e gabuar. Kjo vlen si për një fasule të thatë, si për një tavë kosi apo një sallatë të thjeshtë me domate e kastravec.

Ky udhëzues shpjegon si punon kripa dhe kur duhet hedhur, si të balanconi shijet me acid, yndyrë, ëmbëlsi dhe djegës, si të përdorni barishtet dhe erëzat, si ta shpëtoni një gjellë të kripur e si të gatuani me më pak kripë pa humbur shijen.

Kur duhet hedhur kripa gjatë gatimit?

Kripa e hedhur pak nga pak, në çdo fazë, jep shije më të njëtrajtshme se një sasi e madhe në fund. Kripa e hershme ka kohë të përhapet brenda ushqimit; ajo që hidhet në tryezë mbetet vetëm në sipërfaqe.

• Mishi: kriposeni mirë më herët, nga 40 minuta deri një natë para, ose menjëherë para gatimit.
• Qepa dhe perimet: kriposini kur hyjnë në tigan; kripa i ndihmon edhe të zbuten.
• Makaronat dhe patatet: kriposeni mirë ujin, sepse e thithin shijen ndërsa ziejnë.
• Supat, gjellët me lëng dhe salcat: pak kripë në fillim dhe rregullim në fund, sidomos kur lëngu do të pakësohet.
• Fasulja e thatë: kriposja e ujit të zierjes e shijon kokërrën në mënyrë të barabartë.
• Sallatat dhe gjethet e njoma: kriposini pak para se t'i shërbeni, që të mos vyshken.

Pse kripa e bën ushqimin më të shijshëm?

Kripa nuk e bën ushqimin vetëm të kripur. Në sasinë e duhur, i bën shijet më të plota, zbut hidhësinë dhe nxjerr në pah ëmbëlsinë. Prandaj një majë kripë përmirëson edhe një ëmbëlsirë me karamel, dhe prandaj një supë pa kripë duket e zbehtë edhe kur është plot perime.

Llojet e kripës kanë kokrra me madhësi të ndryshme. Kripa e imët e kuzhinës mbushet më dendur në lugë, kështu që një lugë e saj është më e kripur se një lugë kripë e trashë. Zgjidhni një kripë për përditë, mësoni si sillet dhe mbajeni kripën me kokërr të trashë për t'ia hedhur sipër pjatës në fund.

Shumica e gjellëve pa shije kanë nevojë për kripë, pak acid ose barishte në momentin e duhur, jo për ndonjë përbërës ekzotik.

Provoni gjatë gatimit: çfarë i mungon gjellës?

Zakoni më i dobishëm është provimi. Provoni në çdo fazë me lugë të pastër dhe pyesni veten çfarë mungon. Nëse gjella është e zbehtë, shtoni një majë kripë dhe provoni sërish. Nëse ka kripë mjaft, por prapë duket e rëndë, i duhet acid. Nëse duket e mprehtë ose e ashpër, i duhet pak yndyrë ose ëmbëlsi.

Kujdes me përbërësit që janë vetë të kripur: kubikët e supës, vegeta, djathi i bardhë, ullinjtë, suxhuku apo proshuta. Hidhini ata para se të rregulloni kripën. Mos provoni kurrë mish, pulë, vezë, peshk ose brumë të papjekur; atë e kriposni me masë dhe provoni pasi të gatuhet, ose rregulloni salcën.

Limoni, uthulla, vaji dhe djegësi: si balancohen shijet

Erëzimi i mirë është ekuilibër midis disa elementeve bazë. Kur e dalloni cili mungon, gjella rregullohet lehtë.

Acidi nga limoni, uthulla, vera, domatet apo kosi e ndriçon gjellën dhe pret rëndimin e yndyrës. Një shtrydhje limoni në fund shpesh i bën më mirë një çorbe me thjerrëza apo një fasuleje sesa kripa shtesë. Yndyra, nga vaji i ullirit, gjalpi apo ajka, mbart shijen dhe zbut skajet e ashpra. Pak ëmbëlsi nga mjalti, sheqeri apo qepa e karamelizuar rrumbullakos acidin dhe djegësin. Djegësi, piperi i zi, xhenxhefili apo mustarda i japin gjallëri, por shtojini gradualisht, sepse djegia rritet dhe vështirë hiqet.

Barishtet dhe erëzat: kur hidhen që të japin më shumë?

Barishtet e forta si rozmarina, trumza, dafina dhe sherebela e lëshojnë aromën ngadalë dhe hidhen herët në tenxhere. Barishtet e buta si borziloku, majdanozi, koriandri, kopra dhe qepujka e humbin freskinë në nxehtësi, ndaj shtohen në fund ose sipër pjatës.

Erëzat e plota si qimnoni, fara e koriandrit apo e koprës marrin shije më të thellë kur thekën një ose dy minuta në tigan të thatë derisa të nxjerrin aromë, e pastaj bluhen. Erëzat e bluara, si speci i kuq që përdoret kaq shumë në kuzhinën tonë, japin më shumë kur skuqen shkurt në vaj në fillim, por me zjarr të ulët, sepse digjen shpejt dhe hidhërohen. Mbajini erëzat të mbyllura, larg nxehtësisë e dritës, dhe zëvendësojini kur nuk kanë më erë të fortë.

• Pula: trumzë, rozmarinë, hudhër, spec i kuq, limon
• Viçi: piper i zi, rozmarinë, hudhër, qimnon, spec i kuq i tymosur
• Peshku: kopër, majdanoz, fara kopre, limon, djegës
• Domatet: borzilok, rigon, hudhër
• Perimet me rrënjë: qimnon, trumzë, rozmarinë, arrëmyshk

Si të gatuajmë me më pak kripë?

Organizata Botërore e Shëndetësisë rekomandon që të rriturit të hanë më pak se 5 gramë kripë në ditë, afërsisht një lugë çaji të rrafshët, dhe raporton se mesatarja botërore është më shumë se dyfishi. Një pjesë e madhe vjen nga buka, mishrat e përpunuar, djathrat dhe ushqimet e gatshme, jo nga kripësja, prandaj gatimi në shtëpi ju jep më shumë kontroll.

Për ta ulur kripën pa humbur shijen, mbështetuni te mjetet e tjera: lëkura dhe lëngu i limonit, uthulla, hudhra, qepa, barishtet e freskëta, erëzat e thekura, piperi i zi dhe skuqja. Pjekja në furrë dhe skuqja krijojnë shije të thella që e bëjnë ushqimin të ngopur me më pak kripë. Uleni gradualisht: shija përshtatet brenda disa javësh.

Gjella doli e kripur, e zbehtë apo shumë djegëse? Si ta rregulloni

Shumica e gabimeve rregullohen, megjithëse mënyra më e lehtë është ta hidhni erëzën pak e nga pak.

• Shumë e kripur: shtoni më shumë nga baza pa kripë, si perime, fasule, ujë ose lëng pa kripë, ose shërbejeni me oriz, bukë apo patate të thjeshta. Pak acid ose yndyrë e zbusin ndjesinë e kripës.
• E zbehtë: fillimisht kripë, pastaj limon ose uthull, në fund një barishte e freskët ose një fije vaj ulliri.
• Shumë djegëse: shtoni kos ose ajkë, pak sheqer ose më shumë nga baza pa djegës.
• Shumë e thartë: një majë sheqer ose pak yndyrë.
• E hidhur: një majë kripë ose pak ëmbëlsi e mbulojnë hidhësinë.

Pyetje të shpeshta

Erëzimi i mirë mësohet duke provuar. Hidhni kripën në shtresa, mbyllni me pak limon ose uthull, shtoni barishtet e buta në fund dhe thekni erëzat, dhe gjellët e përditshme do të kenë shije si të një kuzhinieri me përvojë, shpesh me më pak kripë se më parë.

Si e bëjmë kërkimin: Udhëzuesit shkruhen nga burime të njohura dhe kontrollohen për saktësi. Janë informacion i përgjithshëm, jo këshillë profesionale.