Si të gatuani oriz kokërr më kokërr: sasia e ujit, kohët dhe ruajtja

Orizi është në tryezën tonë më shpesh se sa e vëmë re: si pilaf pranë mishit, në sarma, në supë apo në sutliaç. E megjithatë, shumë njerëz e kanë përjetuar: një herë del i ngjitur si brumë, një herë mbetet i fortë në mes dhe i djegur në fund.

Sekreti nuk është ndonjë truk familjar, por tri gjëra: sasia e duhur e ujit për llojin e orizit, zjarr i ulët e i qëndrueshëm dhe pak durim në fund. Ky udhëzues shpjegon llojet kryesore të orizit, raportet e ujit, dy metoda të besueshme në sobë, si rregullohen gabimet dhe si ftohet e ringrohet orizi pa rrezik helmimi.

Çfarë lloj orizi keni në kuzhinë?

Orizi sillet ndryshe sipas gjatësisë së kokrrës dhe sasisë së niseshtesë. Orizi me kokërr të gjatë, si basmati dhe shumica e orizit të bardhë të zakonshëm, del i lehtë dhe kokërr më kokërr. Orizi jasmin është gjithashtu me kokërr të gjatë, por pak më i butë dhe aromatik. Orizi me kokërr të shkurtër dhe mesatare, që përdoret për rizoto, sushi, paelja dhe sutliaç, ka më shumë niseshte dhe bëhet kremoz ose ngjitës qëllimisht.

Orizi integral (kaf) e ka ende shtresën e krundeve, prandaj është më i fortë dhe gatuhet më ngadalë. Orizi i egër teknikisht është farë bari, jo oriz i vërtetë, dhe do edhe më shumë kohë. Para se të filloni, shikoni paketimin: e njëjta metodë për të gjitha llojet është arsyeja më e shpeshtë pse orizi zhgënjen.

Sa ujë do një filxhan oriz?

Raportet janë pikënisje, jo ligj. Tenxherja, kapaku dhe soba ndikojnë sa ujë avullon, ndaj shënoni çfarë funksionon në kuzhinën tuaj dhe korrigjoni herën tjetër. Matni me vëllim, me të njëjtin filxhan ose gotë për orizin dhe ujin.

Një tenxhere e gjerë humb më shumë ujë se një e lartë dhe e ngushtë, dhe kapaku që nuk mbyll mirë lë avullin të dalë. Nëse e dyfishoni sasinë, zakonisht ju duhet pak më pak se dyfishi i ujit, sepse avullimi mbetet afërsisht i njëjtë.

• Oriz i bardhë me kokërr të gjatë: rreth 1 filxhan oriz me 1½ filxhan ujë
• Basmati (i shpëlarë): rreth 1 filxhan oriz me 1½ filxhan ujë
• Jasmin (i shpëlarë): rreth 1 filxhan oriz me 1¼ filxhan ujë
• Oriz me kokërr të shkurtër ose për sushi: rreth 1 me 1¼
• Oriz integral: rreth 1 filxhan oriz me 2 filxhanë ujë, ose me metodën e makaronave
• Oriz i egër: më mirë i zier në shumë ujë dhe i kulluar

Orizi i përsosur nuk varet nga një sekret, por nga qëndrueshmëria.

A duhet shpëlarë orizi para gatimit?

Shpëlarja largon niseshtenë e lirë të sipërfaqes, që i bën kokrrat të ngjiten. Për basmati, jasmin dhe oriz sushi, shpëlajeni në sitë ose në tas me ujë të ftohtë, duke e trazuar me dorë, derisa uji të dalë thuajse i kthjellët. Tre ose katër ndërrime uji zakonisht mjaftojnë.

Mos e shpëlani orizin për rizoto, paelja ose sutliaç, sepse aty niseshteja e trash gjellën. Disa paketime orizi të pasuruar këshillojnë gjithashtu të mos shpëlahet, sepse largohen lëndët ushqyese të shtuara. Njomja e basmatit 20 deri në 30 minuta pas shpëlarjes e ndihmon kokrrën e gjatë të gatuhet njëtrajtësisht.

Metoda e thithjes: orizi në tenxhere hap pas hapi

Me këtë metodë përdorni aq ujë sa orizi ta thithë plotësisht. Ajo jep shijen dhe strukturën më të mirë për orizin e bardhë, basmatin dhe jasminin. Për pilaf, shumë amvise e kaurdisin më parë orizin e kulluar për një minutë në pak gjalpë ose vaj, pastaj shtojnë ujin ose lëngun e mishit.

• Shpëlajeni orizin dhe kullojeni mirë.
• Vendosni orizin, ujin e ftohtë të matur dhe pak kripë në një tenxhere të rëndë me kapak që mbyll mirë.
• Lëreni të vlojë në zjarr të fortë, trazojeni një herë që të shkëputen kokrrat nga fundi, pastaj ulni zjarrin në minimum.
• Mbulojeni dhe gatuajeni pa e ngritur kapakun: rreth 12 deri në 15 minuta për orizin e bardhë, 35 deri në 45 minuta për integralin.
• Hiqeni nga zjarri dhe lëreni të mbuluar 10 minuta që avulli ta përfundojë punën.
• Shkrifërojeni lehtë me pirun para se ta shërbeni.

Metoda e makaronave për orizin integral dhe të egër

Për orizin integral, të kuq, të zi dhe të egër, metoda e makaronave fal më shumë gabime. Vini të vlojë një tenxhere të madhe me ujë të kripur, hidhni orizin dhe gatuajeni pa kapak derisa të zbutet, duke e provuar që nga minuta e 25-të. Kullojeni në sitë, kthejeni në tenxhere, mbulojeni dhe lëreni 10 minuta.

Kjo metodë ka edhe një anë shëndetësore. Orizi mund të thithë arsenik nga dheu dhe uji, dhe gatimi në shumë ujë që pastaj hidhet dihet se ul nivelin e arsenikut inorganik në kokrrën e gatuar. Nga ana tjetër, edhe disa lëndë ushqyese të tretshme në ujë largohen, ndaj është zgjedhje e arsyeshme kur orizi hahet çdo ditë në shtëpi.

Pse më del orizi i ngjitur, i fortë apo i djegur?

Shumica e problemeve me orizin kanë shkak të thjeshtë dhe zgjidhje të thjeshtë.

• Oriz si qull: shumë ujë ose shumë trazim. Shtrijeni në tepsi që të avullojë, ose bëjeni oriz të skuqur apo sutliaç.
• Oriz ngjitës kur e donit kokërr më kokërr: nuk u shpëla ose u trazua gjatë gatimit.
• Oriz i fortë në mes: pak ujë ose kapaku la avullin të dalë. Shtoni dy-tre lugë ujë të nxehtë, mbulojeni mirë dhe gatuajeni edhe pesë minuta në zjarr të ulët.
• Fund i djegur: zjarri ishte shumë i fortë. Mos e gërvishtni shtresën e djegur; merrni me lugë orizin e mirë nga sipër.
• Oriz pa shije: shtoni kripë në ujë, ose gatuajeni në lëng mishi me një gjethe dafine.

Si ruhet dhe ringrohet orizi pa rrezik?

Orizi kërkon më shumë kujdes se shumica e mbetjeve. Orizi i papërpunuar mund të përmbajë spore të bakterit Bacillus cereus, që i mbijetojnë zierjes. Nëse orizi i gatuar qëndron në temperaturë dhome, sporet mund të shumohen dhe të prodhojnë toksina që shkaktojnë të vjella. Disa prej këtyre toksinave nuk shkatërrohen nga ringrohja, prandaj trajtimi i duhur ka më shumë rëndësi se një mikrovalë e fortë.

Agjencia britanike e Standardeve të Ushqimit këshillon që mbetjet e orizit të ftohen sa më shpejt, mundësisht brenda një ore, të ringrohen vetëm një herë dhe të jenë shumë të nxehta deri në mes. Shtrijeni orizin në një tepsi të cekët ose ndajeni në enë të vogla që të ftohet shpejt, pastaj vendoseni në frigorifer në 5 °C ose më poshtë dhe hajeni së shpejti, jo pas disa ditësh. Ngrirja në porcione të sheshta është zgjidhje e mirë nëse nuk do ta hani shpejt. Kjo vlen edhe për tavën e madhe me pilaf që mbetet pas një gostie.

Pyetje të shpeshta

Orizi kokërr më kokërr nuk varet nga ndonjë sekret, por nga qëndrueshmëria: i njëjti filxhan, e njëjta tenxhere dhe një raport që e keni provuar. Filloni me udhëzimet më sipër, lëreni orizin të pushojë para se ta hapni, ftohni shpejt mbetjet, dhe pas pak provash do të gatuani basmati të lehtë apo pilaf për familjen pa u menduar dy herë.

Si e bëjmë kërkimin: Udhëzuesit shkruhen nga burime të njohura dhe kontrollohen për saktësi. Janë informacion i përgjithshëm, jo këshillë profesionale.