Çfarë është Bauhaus? Stili që ndryshoi shtëpitë, mobiljet dhe dizajnin

Bauhaus është emri i një shkolle gjermane arti dhe dizajni që punoi vetëm katërmbëdhjetë vjet, nga 1919 deri në 1933, por që la gjurmë në pothuajse çdo send modern: nga karrigia me tuba metalikë te blloku i banimit me çati të sheshtë dhe faqja e internetit me shkronja të thjeshta. Ideja kryesore ishte e qartë: arti, zanati dhe industria duhet të punojnë bashkë për të krijuar sende të dobishme, të bukura dhe të përballueshme për njerëzit e zakonshëm.

Nëse ke parë ndërtesa me forma kubike në qytetet e Ballkanit apo mobilje minimaliste në dyqanet e sotme, ke parë trashëgiminë e këtij lëvizjeje. Më poshtë shpjegojmë pse u themelua shkolla, çfarë mësohej aty, kush ishin emrat më të mëdhenj dhe si ta dallosh stilin me sy.

Si lindi shkolla Bauhaus në Vajmar?

Në vitin 1919 arkitekti Walter Gropius bashkoi në Vajmar (Weimar) një akademi arti me një shkollë zanatesh dhe e quajti Staatliches Bauhaus. Fjala vjen nga gjermanishtja "Bau" (ndërtim) dhe të kujton Bauhütte, shoqatat mesjetare të muratorëve që ndërtonin katedralet së bashku. Në manifestin e themelimit Gropius kërkonte që artistët dhe zejtarët të punonin krah për krah, me ndërtimin si qëllim të përbashkët.

Vitet e para ishin më afër ekspresionizmit dhe punës me dorë. Drejtimi industrial erdhi më vonë, kur shkolla u zhvendos.

Pse lëvizi shkolla nga Vajmari në Desau dhe Berlin?

Presioni politik në Vajmar e detyroi shkollën të shkonte në Desau (Dessau) në vitin 1925. Aty Gropius projektoi një godinë të re, të hapur në 1926, që sot konsiderohet ikonë e arkitekturës moderne. Gropius dha dorëheqjen në 1928; e drejtoi Hannes Meyer deri në 1930 dhe pastaj Ludwig Mies van der Rohe.

Në 1932 qeveria lokale e Desaut, nën ndikimin e nazistëve, e mbylli shkollën atje, dhe Mies van der Rohe e zhvendosi në një ish-fabrikë në Berlin. Pas një bastisjeje të policisë dhe presionit të regjimit nazist, Bauhaus u mbyll përfundimisht në 1933.

Shkolla zgjati vetëm katërmbëdhjetë vjet, por idetë e saj jetojnë në karriget, llambat dhe shtëpitë tona.

Cilat janë parimet bazë të dizajnit Bauhaus?

Bauhaus nuk ishte kurrë një stil i ngurtë: secili drejtor e çoi në një drejtim tjetër. Megjithatë, disa ide përsëriten në punët më të njohura të shkollës.

• Funksioni përpara zbukurimit: forma vjen nga qëllimi i sendit. Shprehja "forma ndjek funksionin" nuk u shpik nga Bauhaus, por u bë simbol i saj.
• Arti dhe zanati janë të barabartë: piktori dhe zejtari nuk renditen njëri mbi tjetrin.
• Materiale të ndershme: çeliku, xhami, betoni dhe druri shfaqen ashtu siç janë.
• Thjeshtësi: vija të pastra, forma gjeometrike, pothuajse pa ornamente.
• Dizajn për prodhim masiv: prototipe që fabrika mund t'i prodhojë lirë.
• Mësim përmes punës: studentët punonin në punishte, jo vetëm në auditor.

Kush ishin mjeshtrit dhe studentët më të njohur?

Mësuesit në Bauhaus quheshin "mjeshtër", dhe shumë studentë u bënë vetë mësues më vonë. Emrat që duhen njohur:

• Walter Gropius: themeluesi, drejtori i parë dhe arkitekti i godinës në Desau.
• Johannes Itten: krijoi kursin përgatitor (Vorkurs) për ngjyrën, formën dhe materialet.
• László Moholy-Nagy: vazhdoi kursin përgatitor dhe futi fotografinë dhe tipografinë e re.
• Wassily Kandinsky dhe Paul Klee: piktorë që jepnin teori të formës dhe ngjyrës.
• Josef Albers: student e më pas mësues, i njohur për studimet mbi ngjyrën.
• Marcel Breuer: nga student në drejtues të punishtes së mobiljeve, pionier i mobiljeve me tuba çeliku.
• Marianne Brandt: projektuese në punishten e metalit, e njohur për llamba dhe servise çaji.
• Gunta Stölzl: drejtoi punishten e endjes, një nga më fitimprurëset e shkollës.
• Ludwig Mies van der Rohe: drejtori i fundit dhe një nga arkitektët modernistë më të rëndësishëm.

Si ta njohësh një ndërtesë ose mobilje Bauhaus?

Te ndërtesat kërko çati të sheshta, mure të bardha ose të çelura, vëllime në formë kubi, dritare të mëdha (shpesh në rresht horizontal) dhe plane asimetrike. Te sendet kërko gjeometri të qartë dhe materiale industriale.

• Rrethi, katrori dhe trekëndëshi si forma bazë.
• Ngjyrat kryesore (e kuqe, e verdhë, blu) bashkë me të zezën, të bardhën dhe grinë.
• Tuba çeliku të kromuar, xham dhe lëkurë te mobiljet.
• Shkronja pa serifë, rrjeta (grid) dhe asimetri e fortë te grafika.
• Hapësira të hapura dhe dollapë të integruar në mur te interieri.
• Asnjë kornizë dekorative, motiv apo stoli e shtuar.

Cilat janë veprat më të famshme të Bauhaus?

Karrigia me tuba çeliku që Marcel Breuer projektoi në mesin e viteve 1920, e shitur më vonë me emrin "Wassily", tregoi se materialet e lehta industriale mund të bëheshin mobilje shtëpie. Godina e Bauhaus në Desau, me murin e saj prej xhami dhe krahët e ndarë për punishte, mësim dhe studio, i ktheu idetë e shkollës në arkitekturë.

Të njohura janë edhe Shtëpitë e Mjeshtrave në Desau, llambat gjeometrike të punishtes së metalit, tekstilet e endura dhe eksperimentet me tipografi vetëm me shkronja të vogla. Një detaj kurioz: një nga produktet më fitimprurëse të shkollës ishte letra e murit.

Disa vende të Bauhaus në Vajmar, Desau dhe Bernau janë në listën e Trashëgimisë Botërore të UNESCO-s. Për përvjetorin e 100-të në 2019 u hapën muze të rinj në Vajmar dhe Desau, që ia vlen t'i vizitosh nëse udhëton në Gjermani.

Si u përhap Bauhaus në botë pas 1933?

Pas mbylljes, shumë mësues dhe studentë emigruan. Gropius dhe Breuer dhanë mësim në Harvard, Mies van der Rohe drejtoi studimet e arkitekturës në Çikago, ku Moholy-Nagy themeloi New Bauhaus. Josef dhe Anni Albers dhanë mësim në Black Mountain College në Karolinën e Veriut.

Arkitektë të formuar në frymën e Bauhaus ndihmuan edhe në ndërtimin e "Qytetit të Bardhë" në Tel Aviv, një tërësi ndërtesash moderniste nga vitet 1930, sot në listën e UNESCO-s. Ndikimi i saj shihet në mobiljet që montohen vetë, në interierët minimalistë dhe në dizajnin e aplikacioneve dhe faqeve të internetit.

Bauhaus apo Art Deco: si i dallon?

Të dy stilet lindën në të njëjtat vite, por shkojnë në drejtime të kundërta. Art Deco është luksoz dhe dekorativ, me materiale të shtrenjta dhe ornamente të stilizuara. Bauhaus është i matur dhe praktik, pa stoli. Një rregull i thjeshtë: nëse duket si holli i një hoteli madhështor të viteve 1920, ka shumë mundësi të jetë Art Deco; nëse duket si një punishte e rregullt, është Bauhaus.

Pyetje të shpeshta

Bauhaus ishte një shkollë e vogël me jetë të shkurtër, por mënyra e saj e të menduarit, ku funksioni, thjeshtësia dhe bashkëpunimi i artit me industrinë vijnë të parat, u bë pjesë e jetës së përditshme. Herën tjetër që sheh një karrige me tuba metalikë, një fasadë të bardhë kubike ose një logo me shkronja të thjeshta, ka shumë gjasa që po sheh trashëgiminë e Bauhaus.

Si e bëjmë kërkimin: Udhëzuesit shkruhen nga burime të njohura dhe kontrollohen për saktësi. Janë informacion i përgjithshëm, jo këshillë profesionale.